Procesi i Integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian
Historia, Marrëdhëniet dhe Negociatat e Anëtarësimit
1) Para-historia e Marrëdhënieve BE – Shqipëri
Fillimi i marrëdhënieve diplomatike dhe bashkëpunimit (1991–1992)
- Qershor 1991: Vendosja e marrëdhënieve diplomatike Shqipëri – Komuniteti Ekonomik Europian.
- 11 maj 1992: Nënshkrimi i Marrëveshjes së Tregtisë dhe Bashkëpunimit midis Shqipërisë dhe Komunitetit Ekonomik Europian.
- 5 nëntor 1992: Hyrja në fuqi e kësaj marrëveshjeje, duke përfituar programin e ndihmës PHARE për ndihmën e para-aderimit.
Rritja e bashkëpunimit dhe zhvillimi institucional
- 1996–1997: BE miraton qasje rajonale dhe kushte politike-ekonomike për vendet e Europës Juglindore, duke përfshirë Shqipërinë, si bazë për bashkëpunim të thelluar.
- 2000: Këshilli Europian i Zagrebit lançon zyrtarisht Procesin e Stabilizim- Asociimit (PSA) si kornizë për afrimin e vendit drejt Bashkimit Europian.
2) Procesi i Stabilizim- Asociimit (PSA) – Kuadri Bazë i Marrëdhënieve
PSA është struktura themelore që lidh Shqipërinë me BE-në pas viteve 1999, me qëllim:
- stabilitet politik dhe ekonomik;
- harmonizim të politikave me standardet e BE dhe ndihmë për reformat demokratike;
- bashkëpunim rajonal dhe zhvillim institutional.
PSA përfshin komponentë të ndryshëm të asistencës (përfshirë CARDS dhe PHARE për ndihmë, reforma institucionale dhe stabilizim ekonomik).
3) Kriteret dhe Parimet e Integrimit në Bashkimin Europian
Përpara fillimit formal të negociatave:
- Shqipëria duhet të plotësojë Kriteret e Kopenhagenit (1993), që përfshijnë:
- institucione demokratike dhe sundim të ligjit;
- ekonomi tregu funksionale;
- marrëveshje me legjislacionin e BE dhe kapacitet administrativ për zbatimin e tij.
4) Marrëdhëniet Politike dhe Dialogu Strategjik
Hapat kryesorë drejt dialogut politik:
- 2009 – 2010: Shqipëria dorëzon aplikimin për anëtarësim në BE dhe hyri në fuqi Marrëveshja e Stabilizim- Asociimit.
- 2010–2014: Komisioni Europian publikoi Opinionet e Progresit dhe rekomandoi dhënien e statusit kandidat duke vendosur prioritete reformash.
- 2014: Këshilli i BE vendosi që Shqipëria të marrë statusin e vendit kandidat.
5) Negociatat e Anëtarësimit BE–Shqipëri
Negociatat zyrtare filluan në 19 korrik 2022 me Konferencën e Parë Ndërqeveritare, duke shënuar nisjen e procesit të dialogut të thelluar ligjor dhe politik.
Metodologjia e negociatave
Negociatat ndjekin metodologjinë e rishikuar të zgjerimit, e ndarë në grupkapituj dhe klasterë tematikë, ku secila fushë kërkon përmbushje reformash dhe standardesh të BE-së.
Hapat dhe grupkapitujt e hapur deri tani:
- Grupkapitulli 1 – Themeloret: filloi tetor 2024.
- Grupkapitulli 6 – Marrëdhëniet me Jashtë: dhjetor 2024.
- Grupkapitulli 2 – Tregu i Brendshëm: prill 2025.
- Grupkapitulli 3 – Konkurrueshmëria dhe Rritja: maj 2025.
- Grupkapitulli 4 – Axhenda e Gjelbër dhe Ndërlidhshmëria e Qëndrueshme: shtator 2025.
- Grupkapitulli 5 – Resurset, Bujqësia dhe Kohezioni: hapur në nëntor 2025 si klasteri i fundit.
Ky renditje demonstron hapësirën e negociatave që Shqipëria ka përparuar dhe këto kapituj përfaqësojnë sektorë fundamentalë të legjislacionit dhe standardeve të BE-së.
6) Asistenca Financiare dhe Instrumentet e BE
- Programet e ndihmës së para-aderimit (p.sh. IPA, CARDS, PHARE) kanë siguruar fonde dhe asistencë për reforma institucionale, stabilizim ekonomik, zhvillim demokratik dhe bashkëpunim rajonal.
- Shembuj konkretë përfshijnë parafinancime nga Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor (p.sh. 64.5 milion euro për vitin 2025).
7) Platforma e Partneritetit për Integrimin Europian (PPIE)
Për të rritur përfshirjen e aktorëve vendas:
- PPIE është krijuar nga Qeveria e Shqipërisë, për të përfshirë:
- shoqërinë civile;
- sektorin privat;
- akademinë;
- organizatat lokale dhe sindikatat;
në procesin gjithëpërfshirës të negociatave dhe reformave të anëtarësimit.
Për më shumë informacion: